Voorbeeldgedrag begint bij de leidinggevende

Regels gelden ook voor de manager

Een organisatie kan op papier alles goed hebben geregeld. Maar wanneer een manager zelf regelmatig kleinerende opmerkingen maakt, grenzen opzoekt of ongewenst gedrag laat passeren, verliest dat beleid snel zijn geloofwaardigheid.

Dat zien we ook terug tijdens onderzoeken binnen organisaties. Medewerkers die op hun gedrag worden aangesproken, stellen geregeld de vraag waarom zij worden gecorrigeerd terwijl hun leidinggevende vergelijkbaar gedrag vertoont.

Daarmee praten zij hun eigen handelen niet goed. Het laat wel zien hoe belangrijk consequent gedrag aan de top is. Wie van medewerkers verwacht dat zij zich aan bepaalde normen houden, moet die normen zelf zichtbaar naleven.

Goed voorbeeld doet volgen. Slecht voorbeeld helaas ook.

Leidinggevenden hebben door hun positie veel invloed op wat binnen een team normaal wordt gevonden. Een grap die de manager maakt, wordt minder snel tegengesproken. Gedrag dat door een leidinggevende wordt genegeerd, kan door anderen worden opgevat als acceptabel. Zo kan de grens binnen een team ongemerkt steeds verder verschuiven.

Sociale veiligheid ontstaat in het dagelijks werk

Voorbeeldgedrag betekent niet dat een leidinggevende nooit een fout mag maken. Het betekent wel dat iemand zich bewust is van zijn positie, aanspreekbaar blijft en verantwoordelijkheid neemt wanneer iets verkeerd valt.

Dat vraagt om meer dan ingrijpen nadat een medewerker over de grens is gegaan. Een goede leidinggevende maakt verwachtingen vooraf duidelijk, reageert op signalen en durft ook het eigen gedrag ter discussie te stellen. Medewerkers moeten ervaren dat dezelfde regels voor iedereen gelden, ongeacht functie of positie.

Juist daar wordt sociale veiligheid zichtbaar. Niet in de gedragscode op het intranet, maar tijdens vergaderingen, bij informele gesprekken en op het moment dat iemand aangeeft zich ergens ongemakkelijk bij te voelen.

Een training kan medewerkers bewust maken van gewenst gedrag. Onderzoek kan duidelijkheid geven wanneer zich een incident heeft voorgedaan. Beide zijn waardevol, maar kunnen het dagelijkse voorbeeld van een leidinggevende niet vervangen.

Goed werkgeverschap vraagt om voorbeeldgedrag

Werkgevers die ongewenst gedrag willen voorkomen, moeten daarom niet alleen kijken naar beleid en procedures. Ook bij de selectie, beoordeling en ontwikkeling van leidinggevenden hoort aandacht te zijn voor de manier waarop zij met mensen omgaan.

Wordt een manager alleen afgerekend op resultaten of ook op de sfeer en veiligheid binnen het team? Spreekt de directie leidinggevenden aan die zich niet aan de afgesproken normen houden? En kunnen medewerkers zonder nadelige gevolgen iets zeggen over het gedrag van hun manager?

Als het antwoord op die vragen niet duidelijk is, ligt daar een risico.

Leidinggevenden spelen een sleutelrol bij het voorkomen van ongewenst gedrag. Niet alleen door medewerkers aan te spreken wanneer dat nodig is, maar vooral door iedere dag te laten zien welk gedrag de organisatie van iedereen verwacht. Goed werkgeverschap begint daarom ook met eisen stellen aan het voorbeeldgedrag van leidinggevenden.